WWW.ABSTRACT.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Abstract, dissertation, book
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:   || 2 | 3 | 4 |

«Danuta Bogdan Działalność prawodawcza biskupa warmińskiego Marcina Kromera Komunikaty Mazursko-Warmińskie 3 (277), 491-506 Danuta Bogdan ...»

-- [ Page 1 ] --

Danuta Bogdan

Działalność prawodawcza biskupa

warmińskiego Marcina Kromera

Komunikaty Mazursko-Warmińskie 3 (277), 491-506

Danuta Bogdan

DZIAŁALNOŚĆ PRAWODAWCZA

BISKUPA WARMIŃSKIEGO MARCINA KROMERA

Słowa kluczowe: Warmia, Kromer, prawo

Schlüsselwörter: Ermland, Kromer, Recht

Keywords: Warmia, Kromer, law

Studiując biografię biskupa Marcina Kromera możemy podziwiać wielość jego talentów i zainteresowań. Kromer, przybywając w 1569 r. na Wamię, był już uznaną osobistością europejskiego formatu. W służbie króla odbywał ważne misje dyplomatyczne do papieża i cesarza, znana była też jego twórczość literacka i naukowa. Był też wyksztaconym prawnikiem. Początkiem jego wspaniałej kariery były dwuletnie studia na Akademii Krakowskiej (1528–1530), gdzie w wieku lat osiemnastu uzyskał stopień bakałarza sztuk wyzwolonych. Następnie wyjechał do Włoch, gdzie kontynuował naukę w Padwie i w Bolonii. W tym ostatnim mieście promowany został w 1539 r., czyli w wieku lat 27, na doktora obojga praw1.

Podkreślić należy, że wszystko co robił Kromer w swoim życiu, czynił z najwyższym oddaniem. Tak też traktował powierzone mu urzędy na Warmii. Po wyjeździe biskupa Stanisława Hozjusza do Rzymu, Kromer najpierw przez rok (18 VIII 1569 – 2 VIII 1570) pełnił funkcję administratora biskupstwa warmińskiego, a następnie mianowany został na koadiutorię warmińską z prawem następstwa. Dopiero w 1579 r., po śmierci Hozjusza, otrzymał godność biskupa warmińskiego2. Nie był to przypadkowy awans. Kromer doskonale znał proH. Barycz, Marcin Kromer, w: Polski słownik biograficzny, t. 15, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, ss. 319–325; A. Eichhorn, Der ermländische Bischof Martin Cromer als Schriftsteller, Staatsmann und Kirchenfürst, Zeitschrift für die Geschichte Altertumskunde Ermlands (dalej: ZGAE), Bd. 4 (1867–1869), ss. 1–47; idem, Geschichte der ermländischen Bischofswahlen, ZGAE, Bd. 1, 1860, ss. 93–190, 269–383, 460–600.

A. Eichhorn, op. cit., s. 26. Hozjusz najpierw przebywał na Sejmie Lubelskim, od II do V 1569 r., potem wyjechał do Rzymu. Wtedy król zdecydował, że Kromer zastąpi nieobecnego Hozjusza na Warmii jako koadiutor z prawem następstwa (od 1571).

Komunikaty Mazursko-Warmińskie, 2012, nr 3(277) 492 Danuta Bogdan blematykę pruską, bowiem od 1548 r. prowadził po Hozjuszu sprawy pruskie w kancelarii królewskiej. Przejście Kromera, rodem z Korony, na Warmię nie spotkało się jednak z przychylnością broniącej swych autonomicznych przywilejów kapituły warmińskiej3. Kromer zarzucał kapitule brak szacunku, a kapituła chciała pozbawić go dochodów z kantorii warmińskiej4. Kapituła od wieków starała się ograniczyć władzę biskupią, temu zresztą służyły przedkładane każdemu biskupowi na początku rządów articuli iurati. Kromer zaprzysiągł te artykuły jeszcze jako koadiutor, ale nie odnowił tej przysięgi jako biskup5.

Marcin Kromer był niezwykle drażliwy na punkcie swej niezależności w dominium biskupim, dotyczyło to zwłaszcza jego pełnej autonomii w zakresie sądownictwa. Okazję do walki o te uprawnienia dały procesy sądowe ze szlachtą warmińską, która zamierzała w sprawie wyroków biskupich apelować do tronu królewskiego. Kromer w oświadczeniu z 18 czerwca 1573 r. stwierdził, że „biskup warmiński posiada swoją szczególną jurysdykcję i swoje własne sądy w stosunku do poddanych” oraz, że „dotąd nie było w zwyczaju odwoływać się do króla od wyroku biskupa warmińskiego lub jego wikariusza generalnego”6.

Jednak w 1575 r. doszło do konfliktu w sprawie kompetencji sądowniczych pomiędzy dwoma zwierzchnikami Warmii: biskupem i kapitułą warmińską.

Kromer przyjął bowiem apelację poddanych z kapitulnego komornictwa melzackiego (pieniężeńskiego). Strony zgodziły się na rozstrzygnięcie sporu przed sądem nuncjusza apostolskiego w Warszawie. Ten jednak orzekł, że Kromer nie ma władzy nad poddanymi kapituły w sprawach świeckich7.

Kromer w czasie swoich rządów na Warmii starał się traktować wszystkie stany sprawiedliwie, choć zgodzić się trzeba z sądem ks. prof. Alojzego Szorca, który pisze, że jako nobilitowany mieszczanin nie lubił szlachty8. Pochodząc ze stanu mieszczańskiego, dzięki przywilejowi królewskiemu, awansował w 1556 r.

wraz z braćmi do stanu szlacheckiego, jednak niechętni mu Prusacy wypominali często jego „plebejskie pochodzenie”9. Szlachty warmińskiej nie uważał jednak A. Szorc, Marcin Kromer, w: Poczet biskupów warmińskich, pod red. S. Achremczyka, Olsztyn 2008, ss. 171–179. Kromer był kanonikiem warmińskim w latach 1551–1580.

A. Szorc, Marcin Kromer, w: Poczet biskupów warmińskich, s. 176; F. Buchholz, Kromer Martin, w: Altpreussische Biographie, hrsg. v. Ch. Krolmann, Bd. 1, 1941, ss 370–371; A. Szorc, Dominium warmińskie 1243–1772. Przywilej i prawo chełmińskie na tle ustroju Warmii, Olsztyn 1990, s. 105, przyp. 71. Najbardziej zadeklarowanym przeciwnikiem Kromera był kanonik Bartłomiej Plemięcki, za którym stała większość kanoników.

Por. J. Obłąk, Kapitulacje wyborcze biskupów warmińskich, Studia Warmińskie, 1975, t. 12, ss. 5–27;





A. Szorc, Dominium warmińskie, s. 383.

A. Szorc, Dominium warmińskie, ss. 371–374; Archiwum Archidiecezji Warmińskiej w Olsztynie (dalej:

AAWO), AB, A 3, k. 33–34, por. A 2, k. 161–165, 242–247, 261.

Ibidem, s. 383.

A. Szorc, Dominium warmińskie 1243–1772, s. 131.

F. Buchholz, Kromer Martin, w: Altpreussische Biographie, Bd. 1, s. 370.

Działalność prawodawcza biskupa warmińskiego Marcina Kromera za gorszą od szlachty z województw pruskich i bronił jej prawa do zwolnienia z akcyzy od słodu warzonego na własne potrzeby10.

Czasy, w których przyszło Kromerowi zarządzać Warmią były niezwykle trudne, szerzył się protestantyzm, niechętna mu była kapituła warmińska i stany Prus Królewskich, ale pomimo licznych przeciwności rządy Kromera przyniosły diecezji warmińskiej niezwykłe owoce, zarówno w zarządzie kościelnym, jak i świeckim. Wiele podjętych przez niego działań opierało się na aktach prawnych wydawanych bądź we własnym imieniu, bądź wspólnie z kapitułą. Żaden z biskupów warmińskich nie skierował tylu mandatów do poddanych co Kromer.

1. Działalność prawodawcza w sferze spraw kościelnych

Kromer dał się poznać jako energiczny i surowy duszpasterz diecezji. W obronie katolicyzmu był niestrudzonym kontynuatorem działań swego poprzednika na tronie warmińskim, kardynała Stanisława Hozjusza (1551–1579).

23 lutego 1570 r., zaraz po objęciu funkcji koadiutora, wydał Ordynację Kościelną, dotyczącą obowiązku poddanych uczęszczania na msze św. („Ein Kirchordnung den Kirchgang betreffende”), w której groził karami pieniężnymi osobom zaniedbującym ten nakaz w niedziele i święta oraz zobowiązywał sołtysów i rady miejskie do egzekwowania tego przepisu11.

W 1571 r. wydał drukiem w trzech językach (łacińskim, niemieckim i polskim) dwanaście katechez na temat sakramentów św., mszy św. i ceremonii pogrzebowych12. W kolejnych latach (1572–1574) dokończył, rozpoczętą przez biskupa Hozjusza, wizytację diecezji warmińskiej, a następnie przy współpracy kanclerza biskupiego kanonika Jana Kreczmera oraz jezuity braniewskiego Jana Schönaua odbył, w latach 1581–1582, kolejną wizytację generalną13. Choć współpraca Kromera z kapitułą katedralną nie była łatwa, nie przeszkodziło mu to w zwołaniu przy jej udziale aż trzech synodów diecezjalnych duchowieństwa (1575, 1577, 1582)14, wydaniu 84 listów pasterskich do duchowieństwa i wiernych oraz licznych listów pasterskich do kleru. W obliczu postępującej protestantyzacji ziem pruskich oraz nieznajomości wśród duchowieństwa obrzędów i rytów kościelnych dokonał Kromer, przy współpracy kanoników Samsona von Worein

–  –  –

oraz Walentego Scultetiego (wikariusza generalnego, proboszcza fromborskiego, a potem orneckiego) reformy i nowego opracowania ksiąg liturgicznych15.

Agenda, czyli rytuał, ukazała się w dwóch częściach: w 1574 (sakramentalna) i w 1578 r. (ceremonialna)16. Oprócz Agendy Kromer wraz ze swymi współpracownikami wydał w 1576 r. brewiarz warmiński, a w 1587 r. mszał. Księgi liturgiczne Kromera przygotowane były po łacinie, a fragmenty po niemiecku i w języku polskim. Wycofał je dopiero w 1607 r. biskup Rudnicki, który polecił odprawianie nabożeństw i ceremonii według ksiąg rzymskich17.

Chcąc ujednolicić datację, w 1582 r. Kromer wprowadził na Warmii kalendarz gregoriański, odchodząc od stosowanego dotychczas kalendarza juliańskiego18.

W czasach Kromera, w 1578 r., założony został w Braniewie Alumnat Papieski mający za zadanie kształcenie młodzieńców ze sprotestantyzowanych krajów skandynawskich i Europy północno-wschodniej. Kromer dokonał także reformy żeńskich zgromadzeń sióstr beginek, które miały swe siedziby w Braniewie, Ornecie, Lidzbarku i Reszlu. W 1583 r. zatwierdził regułę konwentu katarzynek sformułowaną przez braniewiankę Reginę Protmann. W tym samym roku wydał znowelizowane statuty dla fromborskiej kapituły katedralnej i kapituły kolegiackiej w Dobrym Mieście19.

Na co dzień biskup zachęcał też parafian do utrzymywania w dobrym stanie kościołów i budynków parafialnych. 27 czerwca 1582 r. na sejmiku lidzbarskim wpłynęły skargi do biskupa, że szlachta niemająca poddanych odmawia pomocy w pracach przy budowie plebanii i szkół, co było wbrew starym prawom i przywilejom. Kromer zajął się tym problemem. Przypomniał też poddanym wszystkich stanów, aby powstrzymali się od konsumpcji mięsa w czasie postu.

Pouczył przy okazji niekatolickich poddanych, mieszkających poza biskupstwem, żeby przybywając do swych dóbr na Warmię nie inicjowali sporów religijnych20.

Za jeden z ważniejszych aktów prawnych wprowadzonych przez Kromera należy uznać ogłoszoną 27 stycznia 1588 r. na sejmiku warmińskim w Lidzbarku 23-punktową ustawę w sprawie opieki nad majątkiem kościelnym i szpitalnym oraz zarządzania mieniem wdów i niepełnoletnich sierot21. Przyjęto ją za Agendy i rytuały diecezji warmińskiej (1574–1939), pod red. ks. W. Nowaka, Olsztyn 1999.

–  –  –

Por. A. Szorc, Marcin Kromer, w: Poczet biskupów warmińskich, s. 179.

Por. G. Białuński, W sprawie zmiany kalendarza w Prusach Książęcych w 1612 r., Komunikaty Mazursko-Warmińskie (dalej: KMW), 1998, nr 3, ss. 429–432.

A. Kopiczko, Ustrój i organizacja diecezji warmińskiej w latach 1525–1772, Olsztyn 1993, s. 113, 131–135, 247–249; A. Szorc, Marcin Kromer, w: Poczet biskupów warmińskich, ss. 177–178.

AAWO, AB, C 24, Heilsberg 27 VI 1582, k.165–168.

Ibidem, H 183, ss. 145–163. Constitutiones, wie sich der Hospitall und unmündigen Kinder Vorsteher halten sollen, auf gemeiner Tagfart publiciret, Anno 1588.

Działalność prawodawcza biskupa warmińskiego Marcina Kromera zgodą biskupa Kromera i reprezentantów kapituły: prepozyta kapituły katedralnej Mikołaja Kosa oraz dziekana Eggerta von Kempen, a także zgromadzonych stanów. Od wielu lat dochodziło bowiem w tych kwestiach do nieprawidłowości i zaniedbań, dlatego postanowiono, że przede wszystkim osoby, którym powierzone zostaną te odpowiedzialne funkcje będą zaprzysiężone w ratuszu lub kościele w obecności rady miejskiej i proboszcza, a we wsiach w obecności proboszcza i kilku godnych osób z parafii. Tekst przysięgi zobowiązywał prowizorów do uczciwego prowadzenia spraw finansowych parafii i szpitala oraz przedkładania proboszczowi rocznych sprawozdań rachunkowych. W razie sprzeniewierzenia majątku kościoła czy szpitala lub powierzonego majątku sierot lub wdów, prowizorom groził areszt (art. 1).

Często zdarzało się, że prowizorzy bardzo lekkomyślnie pożyczali powierzone im pieniądze, a w razie ich utraty to parafianie musieli pokrywać powstałe straty. Dlatego wprowadzono zakaz pożyczania na roczny czynsz pieniędzy znajdujących się pod pieczą prowizorów bez pisemnej zgody władzy zwierzchniej lub mianowanego przez biskupa urzędnika. Za niezastosowanie się do tego przepisu groziła kara utraty złożonej sumy oraz kara wilkierzowa. W razie zaś niedoborów finansowych w kasie, to prowizorzy oraz ich spadkobiercy musieli zwrócić brakujące pieniądze (art. 2).

Czasami też niektórzy prowizorzy obracali powierzonym im kapitałem bądź pożyczali pieniądze na procent. W razie wykrycia tego procederu winni podlegali jurysdykcji burmistrza w mieście, a starosty na wsi, i musieli zwrócić pożyczoną sumę (art. 3).

Chcąc lepiej nadzorować szpitale, wybierano z rady miejskiej dwóch urzędników, którzy wraz z miejscowym proboszczem dwa razy w roku (na półpoście i między dniem św. Michała i św. Marcina) przeprowadzali kontrolę wyżywienia i warunków mieszkaniowych (art. 5).

Jeśli zmarli rodzice nie wyznaczyli w testamencie opiekunów dla swych niepełnoletnich dzieci, to wtedy rada miejska w mieście lub starosta na wsi wyznaczali jednego albo dwóch opiekunów z najbliższych krewnych, a jeśli nie było krewnych, to zaprzysięgano trzech godnych obywateli zobowiązując ich, aby uczciwie zarządzali powierzonym im majątkiem (art. 6).

Osoba, która została wyznaczona przez starostę lub radę miejską na opiekuna małoletnich dzieci, wdowy lub chorego umysłowo, powinna się tego podjąć bez sprzeciwu. W razie odmowy szlachcie, wolnym i sołtysom groziła kara utraty wszystkich przywilejów wymienionych w dokumencie lokacyjnym, a obywatelom miast – posiadanego przez nich prawa obywatelstwa i wszystkich wolności miejskich. W razie śmierci opiekuna wyznaczano następcę, który przejmował 496 Danuta Bogdan majątek podopiecznych i pilnie nim zarządzał. Tylko z uzasadnionej przyczyny można było odmówić przyjęcia tej funkcji: jeśli ktoś już sprawował opiekę nad trzema nieletnimi, był ciężko chory, był przez władzę zwierzchnią obciążony jakimś ważnym ciężarem publicznym, znajdował się w sporze z małoletnimi z powodu dóbr ziemskich, wreszcie był zbyt stary (ponad 60–70 lat) lub za biedny, żeby się z tego obowiązku należycie wywiązać (art. 7).



Pages:   || 2 | 3 | 4 |


Similar works:

«Sacred Laws in Earthly Courts: Legal Pluralism in Canadian Religious Freedom Litigation Howard Kislowicz* In three cases, Amselem, Multani and Hutterian Brethren of Wilson Colony, the Supreme Court of Canada examined conflicts between state law and the religious practices of litigants. While much has been written about the holdings in these cases, less is known about the experience of the participants. Based on in-depth interviews with litigants, lawyers and experts involved in these cases,...»

«supported by Conference 16–18 Nov 2011 Wissenschaftskolleg zu Berlin The Concept of Human Dignity in a Transatlantic Perspective. Foundations and Variations A Berlin Dialogue on Transatlantic Legal Culture(s) Table of Contents The Conference 5 Schedule 7 Bios and Abstracs 10 Ino Augsberg 10 Human Dignity Beyond Autonomy? On Kant’s Concept of “Achtung” 10 Samantha Besson 12 Jochen von Bernstorff 13 Human dignity and the anti-utilitarian telos of human rights: Assessing categorical styles...»

«Dr.-Ing. Dieter Holzdeppe Particle Flow Erosion at Ventilator Components Basic Principles of Erosion and Materials/Coatings Resistant against Particle Flow Erosion TLT-Turbo GmbH December 2015 This publication was carefully written and its content reviewed to correctness. However, mistakes cannot be excluded. The TLT-Turbo GmbH and the author do not take any juridical responsibility for false and incomplete statements/information and for resulting implications and any liability is excluded. The...»

«INTERNATIONAL COURT OF JUSTICE OBLIGATIONS CONCERNING NEGOTIATIONS RELATING TO CESSATION OF THE NUCLEAR ARMS RACE AND TO NUCLEAR DISARMAMENT (MARSHALL ISLANDS v PAKISTAN) COUNTER-MEMORIAL OF PAKISTAN (JURISDICTION AND ADMISSIBILITY) 1 DECEMBER 2015 Counter-Memorial Table of Contents Part 1 Introduction and Summary Part 2 Statement of Facts Relevant to Jurisdiction and Admissibility Part 3 The RMI’s Case Against Pakistan is Brought in Bad Faith Part 4 The RMI’s Claims Against Pakistan are...»

«EUROPÄISCHE UNION Delegation der Europäischen Union für die Schweiz und das Fürstentum Liechtenstein STEUERWETTBEWERB IN DER EUROPÄISCHEN UNION UND IN EUROPA Doz. Dr. Michael Reiterer Botschafter Steuerwettbewerb: Fluch oder Segen? ZHAW School of Management and Law, Winterthur 25. November 2010 • Die EU ist für den Steuerwettbewerb und mir obliegt nun die delikate Aufgabe dies in einem Land zu erklären, das laut Umfrage des SonntagsBlick vom 21. November 2010 mehrheitlich (54%) den...»

«HARMONY OF VIRGIN OLIVE OIL AND FOOD PAIRING: A METHODOLOGICAL PROPOSAL LORENZO CERRETANI1,3, GIANNI BIASINI2, MATTEO BONOLI-CARBOGNIN1 and ALESSANDRA BENDINI1 Dipartimento di Scienze degli Alimenti Università di Bologna Piazza Goidanich 60, 47023 Cesena (FC), Italy Communication Technology Via del Monte (108047023) Cesena (FC), Italy Accepted for Publication October 24, 2006 ABSTRACT The growing interest in sensory analysis of olive oil, as required by European Union (EU) law 2568/91 (EEC...»

«Applying Equitable Estoppel To Deathbed Marriages C. Raymond Radigan and Jennifer F. Hillman 05-13-2010 “Elder abuse, including the financial exploitation of elderly individuals who have become mentally incapacitated is an often well-hidden problem.1 Several recent decisions have highlighted a specific type of elder abuse where a person takes unfair advantage of an individual who lacks the capacity to enter into a marriage or otherwise utilizes fraud and undue influence to secretly marry the...»

«THIRD DIVISION G.R. No. 184746 SPOUSES CRISPIN GALANG · and CARlOAD GALANG, Petitioners, Present: VELASCO, JR., J., Chairperson, PERALTA, -versusABAD, MENDOZA, and REYES,* JJ.SPOUSES CONRADO S. REYES AND FE DE KASTRO REYES (As substituted by their legal heir: Promulgated: _n Y Hermenigildo K. Reyes), ~ Respondents. 08 August 2012 ~X X DECISION MENDOZA, J.: This petition for review on certiorari under Rule 45 seeks to reverse and set aside the April 9, 2008 Decision' of the Court of Appeals...»

«252 Groups May 24, 2015, Week 4 Large Group, 4-5 Backfired Bible Story: Backfired (Haman’s Plot Against the Jews) • Esther 3; 4:8b; 5:6-10; 6:6-11; 7:1-6, 9b-10 Bottom Line: When you lie to help yourself, you hurt yourself instead. Memory Verse: “Keep me from cheating and telling lies. Be kind and teach me your law.” Psalm 119:29, NIrV Life App: Honesty—choosing to be truthful in whatever you say and do. Basic Truth: I can trust God no matter what. May Large Group Downloads:...»

«Biomimicry: Synthetic Gecko Tape by Nanomolding Organization: Lawrence Hall of Science Contact person: Rashmi Nanjundaswamy Contact information: rashmin@berkely.edu General Description Facilitated Activity, Classroom Activity “Biomimicry: Making Gecko Tape” is a hands-on activity in which audiences use a material similar to one that scientists are researching to mimic the ability of gecko toes to adhere to vertical surfaces. Program Objectives Big idea: The toes of a gecko are divided into...»

«THE HAMLYN LECTURES TWENTY-SECOND SERIES THE ENGLISH JUDGE AUSTRALIA The Law Book Company Ltd. Sydney : Melbourne : Brisbane CANADA AND U.S.A. The Carswell Company Ltd. Agincourt, Ontario INDIA N. M. Tripathi Private Ltd. Bombay ISRAEL Steimatzky's Agency Ltd. Jerusalem : Tel Aviv : Haifa MALAYSIA : SINGAPORE : BRUNEI Malayan Law Journal (Pte) Ltd. Singapore NEW ZEALAND Sweet & Maxwell (N.Z.) Ltd. Wellington PAKISTAN Pakistan Law House Karachi THE ENGLISH JUDGE BY HENRY CECIL His Honour H. C....»

«AEH Action Européenne des Handicapés – European Action of the Disabled – Europäische Behindertenaktion Secrétariat Général General Secretariat Generalsekretariat Wurzerstraße 4a D-53175 Bonn AEH@vdk.de Newsletter August 2007 Content 1. SPAIN: For the promotion of the independence and care of people with substantial dependency needs Law 39/2006 2. GERMANY: Conference on Education, Employment, Equal Opportunities Empowering Persons with Disabilities Inhalt 1. SPANIEN: Neues Gesetz zur...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.abstract.xlibx.info - Free e-library - Abstract, dissertation, book

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.